{"id":1779,"date":"2023-08-22T15:52:19","date_gmt":"2023-08-22T15:52:19","guid":{"rendered":"https:\/\/www.ldp.org.tr\/?page_id=1779"},"modified":"2024-08-11T14:19:11","modified_gmt":"2024-08-11T14:19:11","slug":"baskanlik-sistemi","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.ldp.org.tr\/index.php\/baskanlik-sistemi\/","title":{"rendered":"Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

BA\u015eKANLIK S\u0130STEM\u0130<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Son y\u0131llarda i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z siyasi istikrars\u0131zl\u0131k, parlamenter sistemin zafiyetini iyice belirgin hale getirmi\u015ftir. Se\u00e7im akabinde kimin se\u00e7ildi\u011fi belli olmad\u0131\u011f\u0131 gibi; bin bir \u00e7aba sonucu kurulan h\u00fck\u00fcmetlerin de, daha g\u00fcvenoyu ald\u0131\u011f\u0131n\u0131n ertesi g\u00fcn\u00fc, ba\u015fka kombinasyonlarla d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclme \u00e7abalar\u0131na maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Bu \u015fartlarda \u00e7al\u0131\u015fan h\u00fck\u00fcmetlerden istikrarl\u0131 bir y\u00f6netim beklemek ger\u00e7ek\u00e7i olmaz.<\/p>

B\u00f6yle olunca, zaten geleneksel olarak vatanda\u015flar\u0131n ekonomik faaliyetlerine, y\u00fcksek vergileriyle, b\u00fcrokrasisiyle ayak ba\u011f\u0131 olan Devlet, vatanda\u015fa kar\u015f\u0131 temel g\u00f6revlerini de aksatmakta ve bunun sonucu gayri-memnun b\u00fcy\u00fck bir vatanda\u015flar kitlesi ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Yani, bug\u00fcnk\u00fc siyasi sistem, en iyimser tabirle, i\u015flemez haldedir. Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi, siyasi sistem sorunumuzu k\u00f6k\u00fcnden halletmektedir.\u00a0<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi Nedir?<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Bu soruya verilen cevap bazen bu sistemin asli \u00f6zelliklerini yeterince a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmamakta; b\u00f6yle olunca, Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi oldu\u011fundan ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc alg\u0131lanabilmektedir. Bir kavram olarak “Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi” nedir, Nas\u0131l tan\u0131mlanmal\u0131d\u0131r?<\/p>

Bu soruya cevap vermeden \u00f6nce \u015fu hususu hat\u0131rlatmakta fayda vard\u0131r. Bir siyasi sisteme verilen ad, herhangi bir maddi varl\u0131\u011fa verilen ad gibi her zaman \u00e7er\u00e7evesi \u00e7ok a\u015fikar bir olu\u015fuma i\u015faret etmez. Mesela, “aspirin” diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z kimyevi madde, aslen daima belirli bir form\u00fcle sahiptir. Gayri-asli katk\u0131 maddelerinde olabilecek farkl\u0131l\u0131klar\u0131 saymazsak, \u0130ngiliz aspirini de T\u00fcrk aspirini de ayn\u0131 form\u00fcle sahiptir. Oysa, “sosyalizm” gibi, “kapitalizm” gibi siyasi kavramlar her \u00fclkede farkl\u0131 \u015fekillerde tezah\u00fcr edebilir. Ama, yine de, uygulamalarda farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebilen bu karma\u015f\u0131k siyasi olu\u015fumlar\u0131n ortak noktalar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, dolay\u0131s\u0131yla tan\u0131mlar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6zellikle, belirli bir \u00fclkede tezah\u00fcr eden bir siyasi sistemin tan\u0131m\u0131n\u0131 yapmak daha da kolayd\u0131r.<\/p>

Ba\u015fkanl\u0131k Sistemini savunanlar, savunduklar\u0131n\u0131n aslen Amerikan Ba\u015fkanl\u0131k Sistemini model ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 genellikle s\u00f6ylemi\u015flerdir. Bu Ba\u015fkanl\u0131k Sisteminin tan\u0131m\u0131 nedir? Tan\u0131m, bir kavramla i\u015faret edilen maddi veya zihni varl\u0131\u011f\u0131n tabiat\u0131n\u0131 tesbit eden bir c\u00fcmledir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle; tan\u0131m, o varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde bulundu\u011fu cins i\u00e7indeki di\u011fer b\u00fct\u00fcn varl\u0131klardan ay\u0131rt eden karakteristik(ler)i ortaya koyan c\u00fcmledir. \u0130nsan\u0131n tan\u0131m\u0131n\u0131 ele alarak \u00f6rnek verelim: “\u0130nsan ak\u0131ll\u0131 hayvand\u0131r”. Bu tan\u0131m; insan\u0131, hayvanlar cinsindeki di\u011fer b\u00fct\u00fcn t\u00fcrlerden ay\u0131rt eden karakteristi\u011fin “ak\u0131ll\u0131 olmak” oldu\u011funu ortaya koyar. “Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi” kavram\u0131n\u0131n da i\u00e7inde bulundu\u011fu varl\u0131klar gurubu (cins) “siyasi sistemler”dir.<\/p>

Siyasi sistemler i\u00e7inde (Amerikan) Ba\u015fkanl\u0131k Sistemini ay\u0131rt eden karakteristikler nelerdir?<\/p>

Ba\u015fkan\u0131n, halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilmesi mi? \u015eimdi T\u00fcrkiye’nin bug\u00fcnk\u00fc parlamenter sistemi i\u00e7inde de Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131 halka se\u00e7tirmek, ona meclisi feshetme yetkisi vermek, ama sistemde ba\u015fka de\u011fi\u015fiklik yapmamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi olur muydu? Hay\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkan\u0131 yine meclisten \u00e7\u0131kacakt\u0131 ve meclisin g\u00fcven oyuna ihtiya\u00e7 duyacakt\u0131. O halde Ba\u015fkan\u0131n halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilmesi, Ba\u015fkanl\u0131k Sisteminin gerekli bir unsuru fakat tek ba\u015f\u0131na ay\u0131rt eden karakteristi\u011fi de\u011fildir.<\/p>

Tarih boyunca; devlet kuvvetleri (yasama, y\u00fcr\u00fctme, yarg\u0131) i\u00e7inde, yarg\u0131 kuvvetinin di\u011fer kuvvetlerden b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ayr\u0131 tutulabildi\u011fi \u00e7e\u015fitli sistemler olmu\u015ftur. Yasama ve y\u00fcr\u00fctme kuvvetlerinin birbirinden ayr\u0131lmas\u0131 da, Roma \u0130mparatorlu\u011funun cumhuriyet d\u00f6nemlerinde oldu\u011fu gibi zaman zaman denenmi\u015ftir. Amerikan Ba\u015fkanl\u0131k Sisteminin ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 yeni \u015fey; tarihi deneylerin hepsinin incelenmesinden \u00e7\u0131kan derslerle, devlet kuvvetlerinin birbirinden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ama onlar\u0131n herhangi birinde diktatoryal bir kuvvet birikmesini \u00f6nleyecek denetleme ve dengeleme mekanizmalar\u0131n\u0131n yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir siyasi sistem kurmas\u0131d\u0131r.<\/p>

Amerikan Ba\u015fkanl\u0131k sistemini, di\u011fer b\u00fct\u00fcn siyasi sistemlerden ay\u0131rt eden karakteristik, i\u015fte budur: Kuvvetler Ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilkesinin hayata ge\u00e7irilmesi. Bu genel karakteristik, pratikte d\u00f6rt vas\u0131tayla hayat bulur:<\/p>

1. Y\u00fcr\u00fctmenin ba\u015f\u0131n\u0131 (Ba\u015fkan ve Yard\u0131mc\u0131s\u0131) halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilmesi ve bir dahaki se\u00e7imlere kadar yasama taraf\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclemeksizin bu g\u00f6revi s\u00fcrd\u00fcrmesi.<\/p>

2. Y\u00fcr\u00fctme ba\u015f\u0131n\u0131n kabinesini olu\u015ftururken yasamaya do\u011frudan muhta\u00e7 olmamas\u0131 (yasama \u00fcyelerinin bakan olamamas\u0131).<\/p>

3. Yasama g\u00f6rev s\u00fcresinin ne y\u00fcr\u00fctme taraf\u0131ndan ne de yasaman\u0131n kendisi taraf\u0131ndan de\u011fi\u015ftirilememesi (Ba\u015fkan\u0131n Meclisi feshedememesi ve Meclisin erken se\u00e7im karan alamamas\u0131.)<\/p>

4. Ba\u015fta Ba\u015fkan\u0131n kanun veto g\u00fcc\u00fc ve Meclisin, Ba\u015fkan\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 tayinleri reddedebilmesi g\u00fcc\u00fc olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli denetleme ve dengeleme mekanizmalar\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131.<\/p>

Yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, ba\u015fka sistemlerle de sa\u011flanabilece\u011finden Ba\u015fkanl\u0131k Sisteminin ay\u0131rt edici karakteristi\u011fi de\u011fildir.<\/p>

Parlamenterizm, yani meclisin (yasama) h\u00fck\u00fcmet (y\u00fcr\u00fctme) \u00e7\u0131karmas\u0131, kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilkesinin yasama-y\u00fcr\u00fctme ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 baca\u011f\u0131n\u0131 ihlal eder.\u00a0<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Yar\u0131 Ba\u015fkanl\u0131k<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Bu bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yan-ba\u015fkanl\u0131k diye adland\u0131r\u0131lan sisteme bakal\u0131m. Bu sistemin \u00fc\u00e7 karakteristi\u011fini inceleyelim:<\/p>

1. Halk taraf\u0131ndan bir Ba\u015fkan se\u00e7ilir ve kendisine y\u00fcr\u00fctmenin baz\u0131 yetkileri verilir.<\/p>

2. Ba\u015fkan (y\u00fcr\u00fctme), meclis (yasama) i\u00e7inde g\u00fcven oyu alacak bir lidere (Ba\u015fbakan) h\u00fck\u00fcmet kurma g\u00f6revi (y\u00fcr\u00fctme) vermek zorundad\u0131r.<\/p>

3. Ba\u015fkan (y\u00fcr\u00fctme) Meclisi (yasama) feshetme ve yeni se\u00e7ime gitme yetkisine sahiptir.<\/p>

\u015eimdi; yar\u0131-ba\u015fkanl\u0131k sistemini di\u011fer parlamenter sistemlerden ay\u0131rt eden karakteristik nedir? Ba\u015fkan\u0131n halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilmesi mi? Hay\u0131r. Di\u011fer \u015feyler ayr\u0131 kalmak \u015fart\u0131yla, Ba\u015fbakan\u0131 da halka se\u00e7tirebilirsiniz; ama, bu yine bir t\u00fcr parlamenterizm olur.<\/p>

Yan-ba\u015fkanl\u0131k sistemini ay\u0131rt eden karakteristik, y\u00fcr\u00fctme yetkilerinin Ba\u015fkan ve Ba\u015fbakan aras\u0131nda payla\u015f\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>

Ba\u015fkan ve Ba\u015fbakan ayn\u0131 partiden olursa, bu iki g\u00f6rev \u00f6zde\u015f g\u00f6r\u00fclebilir ve bu sistem, Ba\u015fkan\u0131n (veya Ba\u015fbakan\u0131n) halk taraf\u0131ndan se\u00e7ildi\u011fi bir parlamenterizm olur.<\/p>

Ba\u015fkan ve Ba\u015fbakan farkl\u0131 partilerden olursa, bu iki g\u00f6revli Devleti iki farkl\u0131 t\u00fcrde y\u00f6netmeye giri\u015fir ve bu sistem, Ba\u015fkan\u0131n halk taraf\u0131ndan se\u00e7ildi\u011fi, Ba\u015fbakan\u0131n meclis taraf\u0131ndan se\u00e7ildi\u011fi, iki ba\u015fl\u0131 y\u00fcr\u00fctmesi olan yani y\u00fcr\u00fctme kuvveti etkinliksiz ve istikrars\u0131z hale getirilmi\u015f, yozla\u015fm\u0131\u015f bir parlamenterizm olur.<\/p>

\u00d6zetle; asli karakteristikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda; Yan-ba\u015fkanl\u0131k Sistemi diye adland\u0131r\u0131lan sistem, bir Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi t\u00fcr\u00fc de\u011fil; baz\u0131 anayasa hukuk\u00e7ular\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131flad\u0131\u011f\u0131 gibi, bir Parlamenter Sistem t\u00fcr\u00fcd\u00fcr.\u00a0<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi Hakk\u0131nda Mitler<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi hakk\u0131ndaki baz\u0131 yar\u0131l\u0131\u015f telakkiler, sahip oldu\u011fumuz Parlamenter Sistem ile Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi k\u0131yaslan\u0131rken ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>

Ba\u015fkanl\u0131k Sisteminin savunucusu olarak kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m m\u00fcnazaralarda veya bu konuda dinledi\u011fim tart\u0131\u015fmalarda enteresan bir yakla\u015f\u0131m hep dikkatimi \u00e7ekmi\u015ftir. Bir konu\u015fmac\u0131, s\u00f6z\u00fc alarak, uzun uzun bug\u00fcnk\u00fc sistemin b\u00fct\u00fcn kepazeliklerini g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serer. Ba\u015ftan hangi tarafta oldu\u011funu bilmeseniz; bu konu\u015fmac\u0131, alternatif bir sistemin, yani Ba\u015fkanl\u0131k Sisteminin, savunmas\u0131n\u0131 yapacakt\u0131r zannedersiniz. Ortaya koydu\u011fu tablo, iflah olmaz bir sistemin resmidir. Fakat, s\u00f6zlerini ba\u011flarken \u015funa benzer bir form\u00fclle bitirir:<\/p>

“Bug\u00fcnk\u00fc durum b\u00f6yledir ama;<\/p>

1. P-tipi tedbirler al\u0131n\u0131rsa Parlamenter Sistem gayet iyi y\u00fcr\u00fct\u00fclebilir;<\/p>

2. Parlamenter Sisteme alternatif olan Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi, halledilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan b-tipi problemlerle mal\u00fbld\u00fcr.”<\/p>

Oysa, gerek Parlamenter Sistemi i\u015fler k\u0131laca\u011f\u0131 zannedilen p-tipi tedbirler, gerekse Ba\u015fkanl\u0131k Sisteminin tabiat\u0131nda mevcut oldu\u011fu iddia edilen b-tipi problemler birer mittirler.<\/p>

Parlamenter Sistemi i\u015fler k\u0131laca\u011f\u0131 zannedilen tedbirlerden en \u00f6nde geleni, “Liderlik sultas\u0131”n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131labilece\u011fi mitidir. “Liderlik sultas\u0131”n\u0131n, parlamenter sistemin tabiat\u0131nda mevcut oldu\u011funu, onsuz bir parlamenter sistemin neden imk\u00e2ns\u0131za yak\u0131n oldu\u011funu g\u00f6stermek bir konferans\u0131n kapsam\u0131n\u0131 hayli a\u015far. “Liderlik sultas\u0131”n\u0131n T\u00fcrk politikas\u0131na \u00f6zg\u00fc bir \u015fey oldu\u011funu, dolay\u0131s\u0131yla sadece bizdeki bir ar\u0131za oldu\u011funu, yani sistem de\u011fi\u015fikli\u011fine gitmeden d\u00fczeltilebilece\u011fini zannedenlere baz\u0131 olgular\u0131 hat\u0131rlatal\u0131m.<\/p>

Bilindi\u011fi gibi \u0130ngiltere, Almanya ve \u0130talya parlamenter sistemlerle y\u00f6netilirler. Churchill Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ba\u015f\u0131nda bir bakand\u0131r, yani parti liderli\u011finde bulunan bir isimdir; \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonunda da ba\u015fbakand\u0131r. Arada 30 y\u0131l vard\u0131r. Di\u011fer \u00fclkelerin liderlerini de incelerseniz, liderlikte 25-30 senelik s\u00fcreler bulursunuz. Brandt, Kohl, Craxi, Moro, vs. Yani, parlamenter sistemin “liderlik sultas\u0131” yaratmadan var olabilece\u011fi iddias\u0131 bir mittir.<\/p>

Baz\u0131lar\u0131 bu itiraz\u0131n\u0131za ba\u015fka bir mitle cevap verirler, “ama, Avrupa \u00fclkelerindeki liderler, d\u00fcr\u00fcst, b\u00fcy\u00fck adamlard\u0131r; halkla ili\u015fkilerini, etraflar\u0131n\u0131 bir ya\u011fc\u0131lar kadrosuyla \u00e7evirerek kesmemi\u015flerdir; sulta kurmam\u0131\u015flard\u0131r.” Churchill’in do\u011fumundan \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar elbisesi bile u\u015faklarca giydirilen halktan uzak bir aristokrat oldu\u011funu; di\u011fer anl\u0131 \u015fanl\u0131 bir \u00e7ok Avrupal\u0131 liderin s\u00fclalerini zengin ettiklerini, r\u00fc\u015fvetten mahk\u00fbm olabildiklerini, parti i\u00e7inde diktat\u00f6r olduklar\u0131n\u0131 ya bilmezler ya da bilmezden gelirler.<\/p>

Ba\u015fkanl\u0131k Sisteminin tabiat\u0131nda mevcut oldu\u011fu iddia edilen problemlerden en \u00f6nde geleni de “diktat\u00f6r yarat\u0131r” mitidir. Ba\u015fkanl\u0131k Sisteminin, ger\u00e7ek bir kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 sistemi oldu\u011fu, dolay\u0131s\u0131yla diktat\u00f6rl\u00fc\u011fe kar\u015f\u0131 panzehir oldu\u011fu ger\u00e7e\u011finin ortaya konmas\u0131 da, daha derin bir inceleme konusu olmal\u0131d\u0131r. Ama; baz\u0131 tarihi olgulardan bahsederek bir tak\u0131m mitleri \u00e7\u00fcr\u00fctmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>

Bir tart\u0131\u015fmada, olgular yerine masallar kullan\u0131l\u0131yorsa; neyin tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da anla\u015f\u0131lmaz; o tart\u0131\u015fma da bitmez. Parlamenter Sistemin “lider sultas\u0131”z olamayaca\u011f\u0131 ve Ba\u015fkanl\u0131k Sisteminin “diktat\u00f6r yaratmayaca\u011f\u0131, baz\u0131 mant\u0131k arg\u00fcmanlanyla ispatlanmal\u0131d\u0131r ve ispatlanabilir; ama, bu konudaki mitler, basit tarihi olgularla \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclebilir.<\/p>

Ba\u015fkanl\u0131k Sisteminin, neden diktat\u00f6rl\u00fc\u011fe daha kapal\u0131 bir sistem oldu\u011funa biraz de\u011finelim.<\/p>

Diktat\u00f6rl\u00fc\u011fe en m\u00fcsait ortam, Devletin \u00fc\u00e7 temel kuvvetinin (Yasama, Y\u00fcr\u00fctme ve Yarg\u0131) ayn\u0131 elde bulundurulmas\u0131d\u0131r. En eski despotluklardan, en son fa\u015fist ve sosyalist diktalara kadar, yayg\u0131n rastlanan pratik \u015fudur: Diktat\u00f6r, bu \u00fc\u00e7 kuvveti de b\u00fcnyesinde toplar. Y\u00fcr\u00fctme zaten kendisidir, Yasama organ\u0131 \u00fcyelerini o se\u00e7er, yarg\u0131\u00e7lar Hitler veya Stalin’e sadakat yemini yaparak i\u015fe ba\u015flar.<\/p>

\u0130nsanl\u0131k tarihinin \u00f6nemli bir ilerlemesi; yasama organ\u0131n\u0131n, y\u00fcr\u00fctmeden ayr\u0131lmas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Yarg\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da bu s\u0131ralarda veya \u00fclkesine g\u00f6re bundan \u00f6nceye denk gelmesi ba\u015fka bir mutluluk olmu\u015ftur.<\/p>

Fakat, insana en uygun sistem olarak; bu \u00fc\u00e7 kuvvetin ger\u00e7ekten birbirinden ayr\u0131lmas\u0131, ilk \u00e7a\u011flardan beri ima edilegelmekle birlikte, en tutarl\u0131 bi\u00e7imde Frans\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Montesquieu (1689-1755) taraf\u0131ndan form\u00fcle edilmi\u015f ve tarihin ilk Anayasal Demokrasisi olan Amerika Birle\u015fik Devletlerinde hayata ge\u00e7mi\u015ftir (1787).<\/p>

Ba\u015fkanl\u0131k sistemi hakk\u0131ndaki bir ba\u015fka yan\u0131lg\u0131 burada ortaya \u00e7\u0131kar: Kuvvetlerin birbirinden tam ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fi savunulur. Oysa; kuvvetlerin birbirinden \u00e7ok fazla ayr\u0131lmas\u0131 durumunda; her birinin derebeyle\u015fmesi, yani bir yerine \u00fc\u00e7 gurup diktat\u00f6r\u00fcn yarat\u0131lmas\u0131 ihtimali ortaya \u00e7\u0131kabilir. Bunu, yani kuvvetlerin herhangi birinde diktatoryal bir iktidar yo\u011funla\u015fmas\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in, kuvvetlerin birbirlerini denetlemesi ve dengelemesi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131nmal\u0131d\u0131r. Mesela; kuvvetlerin, \u00f6zellikle yasaman\u0131n, di\u011fer kuvvetler \u00fczerinde maa\u015f bask\u0131s\u0131 yaratmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek \u00fczere, yasama \u00fcyelerine, y\u00fcr\u00fctmenin ba\u015f\u0131na ve yarg\u0131\u00e7lara al\u0131\u015f g\u00fcc\u00fc indirilemeyen bir maa\u015f sistemi getirilmelidir. Yasama \u00fcyeleri, Ba\u015fkan ve yarg\u0131\u00e7lar ba\u015fka hi\u00e7bir g\u00f6reve atanamamal\u0131d\u0131r. (Mesela, Temsilciler kabine \u00fcyesi olamamal\u0131d\u0131r.) Ba\u015fkan\u0131n, yasama \u00fcyelerinin, yarg\u0131\u00e7lar\u0131n su\u00e7 ve kabahatlerden dolay\u0131 g\u00f6revden al\u0131nmalar\u0131nda; bir kuvvetin karan; en az ba\u015fka bir kuvvet taraf\u0131ndan denetlenmeli ve yeterince b\u00fcy\u00fck bir oranla reddedilebilmelidir. Ba\u015fkan, yarg\u0131\u00e7 atayabilmeli ama g\u00f6revden alamamal\u0131d\u0131r.<\/p>

B\u00fct\u00fcn bu tedbirlerle birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek bir Ba\u015fkanl\u0131k Sisteminin, diktat\u00f6rl\u00fc\u011fe sebep de\u011fil, panzehir olaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>

G\u00fcney Amerika’da ortaya \u00e7\u0131kan ve diktat\u00f6rl\u00fc\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fen \u00e7e\u015fitli olu\u015fumlar\u0131n hi\u00e7 biri bu a\u00e7\u0131lardan Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi olarak nitelenemez. Ya se\u00e7im sistemleri farkl\u0131d\u0131r; ya ba\u015fkana haddinden fazla yetki tan\u0131m\u0131\u015flard\u0131r; ya da devlet kuvvetleri aras\u0131nda gerekli denetleme ve dengeleme mekanizmalar\u0131 kurmam\u0131\u015flard\u0131r. Hele hele, y\u00f6netime darbeyle el koyan operet generali k\u0131l\u0131kl\u0131 bir diktat\u00f6r\u00fcn kendisine “Signor El Presidente” yani “Ba\u015fkan Hazretleri” dedirtmesinin, o sistemi Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmezden gelmek Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi aleyhine demagoji yapmaktan ba\u015fka bir anlama gelmemektedir. Yok e\u011fer, o diktat\u00f6r gelmeden \u00f6nceki sistemi “Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi” diye su\u00e7luyorsan\u0131z; o zaman, Nazi, Fa\u015fist ve Sovyet Kom\u00fcnist rejimleri gibi tarihin en korkun\u00e7 diktat\u00f6rl\u00fckleri de parlamenter sistem ertesi geldi diye, “parlamenter sistem diktat\u00f6rl\u00fc\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr” su\u00e7lamas\u0131 getirmeniz gerekir.<\/p>

\u00a0<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Demokrasi Ve Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Ba\u015fkanl\u0131k sistemi konusu, siyasi tart\u0131\u015fmalar\u0131n g\u00fcndemine gelince, ortaya \u00f6yle bir s\u00f6ylem \u00e7\u0131k\u0131yor ki; sanki, parlamenter sistem, demokratik y\u00f6netimin do\u011fal sistemidir de; zaman zaman baz\u0131 \u00fclkelerde, bir anomali olarak, ba\u015fkanl\u0131k sistemi ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, T\u00fcrkiye’ye Ba\u015fkanl\u0131k Sisteminin \u00f6nerilmesi, \u00e7ok istisnai olan, yan etkileri \u00e7ok fazla olan, kuvvetli bir ilac\u0131n re\u00e7ete edilmesi gibi sunuluyor.<\/p>

Oysa, demokrasiye do\u011fal olan sistem, parlamenter sistem de\u011fil, ba\u015fkanl\u0131k sistemidir.<\/p>

Bu tezin ispat\u0131n\u0131; demokrasinin, parlamenter sistemin ve ba\u015fkanl\u0131k sisteminin tarihinde bulabiliriz.<\/p>

Bug\u00fcn, “demokrasi” kavram\u0131yla i\u015faret edilen sistemler, Asya \u00fclkelerinin baz\u0131lar\u0131 da dahil olmak \u00fczere, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda var olan, \u00e7ok partili hayat\u0131n oldu\u011fu, az\u0131nl\u0131kl\u0131klar\u0131n ezilmedi\u011fi, temel haklar\u0131n anayasal koruma alt\u0131nda oldu\u011fu, iktidarlar\u0131n d\u00fczenli se\u00e7imlerle de\u011fi\u015fti\u011fi, siyasi y\u00f6netimlerdir. Yoksa, bu kavram\u0131n ilk do\u011fdu\u011fu eski Yunan Medeniyetindeki hali, bug\u00fcn anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z “demokrasi” kavram\u0131ndan hayli uzakt\u0131r. Bir kere, sadece k\u00f6le sahipleri az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde var olan bir demokrasi s\u00f6z konusuydu. \u00dcstelik, bu az\u0131nl\u0131k i\u00e7inde bile, birey haklar\u0131n\u0131n tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilece\u011fimiz, bir \u00e7o\u011funluk diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc halindeydi.<\/p>

Bug\u00fcnk\u00fc modern demokrasi, Lincoln taraf\u0131ndan “halk\u0131n, halk taraf\u0131ndan, halk i\u00e7in idaresi” olarak veciz bir \u015fekilde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ama bu tan\u0131m\u0131n hayata ge\u00e7mesi i\u00e7in, bir anayasan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 gerekli. \u00dclke, “halk taraf\u0131ndan” nas\u0131l y\u00f6netilecektir sorusunun cevab\u0131, devletin yap\u0131s\u0131n\u0131n, yani devletin \u00fc\u00e7 kuvvetinin se\u00e7im tarz\u0131 ve yetkilerinin dercedildi\u011fi anayasa maddelerinde verilir. “halk i\u00e7in” kavram\u0131 ne anlama gelir sorusunun cevab\u0131 da, yine anayasada dercedilen birey haklan maddelerinde verilir.<\/p>

Hulasa, bug\u00fcn bir \u00fclkede modern demokrasinin varl\u0131\u011f\u0131ndan bahsetmek i\u00e7in, bunun ilkelerinin, birer kutsal h\u00fck\u00fcm gibi, anayasaya girmi\u015f olmas\u0131 gerekir.<\/p>

\u0130\u015fte bu anlamda tarihin ilk modern demokrasisi, Amerika Birle\u015fik Devletleridir. Ve bu ilkenin siyasi sistemi de, anayasas\u0131n\u0131n kabul edildi\u011fi ilk g\u00fcnden beri, ba\u015fkanl\u0131k sistemidir. Yani, ba\u015fkanl\u0131k sistemi, demokrasi tarihi i\u00e7inde bir \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131k de\u011fil; bug\u00fcn demokrasi diye bildi\u011fimiz kavram\u0131n, tarihte ilk hayata ge\u00e7i\u015finin sistemidir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, modern demokrasi, tarihte ilk defa, ba\u015fkanl\u0131k sistemi halinde boy g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>

Oysa; parlamenter sistem, demokrasinin z\u0131dd\u0131 olan bir sistemin, mutlak monar\u015fi denen diktat\u00f6rl\u00fck \u015feklinin, biraz yumu\u015famas\u0131n\u0131n bir ifadesi olarak tarih sahnesinde ilk defa boy g\u00f6stermi\u015ftir. “Devlet benim!” anlay\u0131\u015f\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmdar\u0131n yetkilerini k\u0131s\u0131tlamak ve onu, baz\u0131 konularda halka dan\u0131\u015fmaya mecbur b\u0131rakmak i\u00e7in icat edilmi\u015f bir alettir. Ve parlamenter sistemin tarihi, bu h\u00fck\u00fcmdar\u0131n parlamentoyu feshedip, kendi mutlak diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yeniden ilan etmesi hadiseleriyle doludur. Zaman zaman da, parlamentonun, bir lider etraf\u0131nda ayaklan\u0131p h\u00fck\u00fcmdar\u0131 halletmesi ve yeni bir mutlak monar\u015fiye kadar, bir s\u00fcre o liderin diktat\u00f6r olmas\u0131 hadiseleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>

Halbuki, 1788’de hayata ge\u00e7ti\u011finden bu yana, Amerikan Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi, ne o h\u00fck\u00fcmdarlara tekab\u00fcl eden Ba\u015fkan\u0131n, parlamentoyu feshedip diktat\u00f6rle\u015fmesine; ne de parlamentonun ayaklan\u0131p Ba\u015fkan\u0131 devirmesine sahne olmu\u015ftur.<\/p>

\u00d6zetle parlamenter sistemin tarihi, zorbal\u0131k ve sava\u015fla doludur Amerikan Ba\u015fkanl\u0131k Sisteminin tarihi ise, huzur ve bar\u0131\u015fla doludur. Ba\u015fkanl\u0131k sistemini k\u00f6t\u00fclemek i\u00e7in \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen G\u00fcney Amerika \u00f6rnekleri, bir \u00e7arp\u0131tmadan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Birincisi; hi\u00e7 birindeki sistem, Amerikan Ba\u015fkanl\u0131k Sistemine \u00f6zde\u015f de\u011fildir. \u0130kincisi; bu G\u00fcney Amerika rejimleri de, Amerikan Ba\u015fkanl\u0131k Sistemine benzedikleri \u00f6l\u00e7\u00fcde, benzer tarihi \u015fartlara sahip olan, ama parlamenter sisteme g\u00f6re y\u00f6netilen \u00e7o\u011fu \u00fclkeye nazaran da, b\u00fct\u00fcn ink\u0131talara ra\u011fmen, daha demokratik ve huzurlu olmu\u015flard\u0131r..<\/p>

Bu tarihi ger\u00e7ekler ortada dururken, hangi sistem, demokrasinin do\u011fal sistemi olma payesine lay\u0131kt\u0131r? Ba\u015fkanl\u0131k sistemi mi, parlamenter sistem mi?<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

BA\u015eKANLIK S\u0130STEM\u0130 Son y\u0131llarda i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z siyasi istikrars\u0131zl\u0131k, parlamenter sistemin zafiyetini iyice belirgin hale getirmi\u015ftir. Se\u00e7im akabinde kimin se\u00e7ildi\u011fi belli olmad\u0131\u011f\u0131 gibi; bin bir \u00e7aba sonucu kurulan h\u00fck\u00fcmetlerin de, daha g\u00fcvenoyu ald\u0131\u011f\u0131n\u0131n ertesi g\u00fcn\u00fc, ba\u015fka kombinasyonlarla d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclme \u00e7abalar\u0131na maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Bu \u015fartlarda \u00e7al\u0131\u015fan h\u00fck\u00fcmetlerden istikrarl\u0131 bir y\u00f6netim beklemek ger\u00e7ek\u00e7i olmaz. B\u00f6yle olunca, zaten geleneksel […]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1779","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ldp.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1779","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ldp.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ldp.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ldp.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ldp.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1779"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.ldp.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1779\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3313,"href":"https:\/\/www.ldp.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1779\/revisions\/3313"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ldp.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1779"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}